Kulaç me Ajkë dhe Djathë Kaçkavall – Shije dhe Aromë e Dimri
# Kulaç me Ajkë dhe Djathë Kaçkavall – Shije dhe Aromë e Dimri
Buka dhe brumërat kanë qenë gjithmonë zemra e tryezës shqiptare – ato përbërës pa të cilët asnjë vakt nuk mund të konsiderohej i plotë. Kulaç Me Ajkë përfaqëson traditën e pasur të brumërave shqiptare, një traditë që ka evoluar ndër shekuj por që ka ruajtur thelbin e saj: thjeshtësinë e përbërësve dhe mjeshtërinë e përgatitjes. Në çdo fshat e qytet të Shqipërisë, gratë kanë përcjellë brez pas brezi sekretet e brumërave të mira, duke krijuar receta që janë bërë pjesë e identitetit familjar.
Kulaçi me ajkë dhe djathë kaçkavall është një nga variacionet më të dashura dhe më aromatike të kësaj tradite. Kombinimi i ajkës me djathin krijon një aromë që të rikujton festat e dimrit, ngrohtësinë e kuzhinës së gjyshes dhe gëzimin e të ngrënit në familje. Kjo recetë është veçanërisht e popullarizuar në rajonet veriore të Shqipërisë, por versione të ndryshme gjenden në të gjithë vendin.
## Çfarë është Kulaçi me Ajkë?
Kulaçi me ajkë është një lloj buke e ëmbël dhe aromatike që përgatitet me maja dhe pasurojt me ajkë – një erëz tipike dimërore që i jep asaj aromën e saj karakteristike. Shtimi i djathit kaçkavall e bën këtë kulaç edhe më të pasur dhe më të shijshëm, duke krijuar një ekuilibër të përkryer midis ëmbëlsisë së lehtë dhe shijen pikante të djathit.
## Përbërësit (për 1 kulaç të madh)
### Për Brumin
– 500 g miell gruri i bardhë tip 00
– 250 ml qumësht i ngrohtë
– 100 g gjalpë i butë
– 2 vezë të mëdha
– 20 g maja freskë (ose 7g maja e thatë)
– 3 lugë gjelle sheqer
– 1 lugë çaji kripë
– 2 lugë çaji ajkë e bluar
– 1 lugë çaji kanellë (opsionale)
### Për Mbushjen
– 150 g djathë kaçkavall i grirë
– 50 g gjalpë i shkrirë
– 1 lugë çaji ajkë shtesë
### Për Lajësjen
– 1 vezë e rrahur
– 2 lugë gjelle qumësht
– Pak susam ose fara luledielli (opsionale)
## Përgatitja Hap-Pas-Hapi
**1. Aktivizimi i Majës**
Filloni me aktivizimin e majës – një hap thelbësor për suksesin e çdo brumëre. Në një tas të vogël, përzieni majën me 2 lugë gjelle sheqer dhe pak qumësht të ngrohtë. Lëreni të pushojë për 10 minuta derisa të fillojë të shkumojë. Ky shenjë tregon që maja është aktive dhe e gatshme për përdorim.
**2. Përzierja e Përbërësve të Lagët**
Në një tas të madh, përzieni qumështin e ngrohtë me gjalpin e shkrirë, vezët e rrahura dhe sheqerin e mbetur. Shtoni majën e aktivizuar dhe përziejini mirë derisa të krijoni një përzierje homogjene.
**3. Shtimi i Përbërësve të Thatë**
Në një enë tjetër, përzieni miellin me kripën, ajkën dhe kanellën. Filloni të shtoni përzierjen e miellit gradualisht në përzierjen e lagët, duke përzier vazhdimisht me një lugë druri ose me dorë.
**4. Punoni Brumin**
Kur brumi të jetë formuar, kalojeni në një sipërfaqe të mielurar dhe punojeni për 8-10 minuta derisa të bëhet i lëmuar dhe elastik. Brumi duhet të jetë i butë por jo shumë ngjitës. Nëse është shumë ngjitës, shtoni pak miell; nëse është shumë i thatë, shtoni pak qumësht.
**5. Ngritja e Parë**
Vendoseni brumin në një tas të vajosur, mbulojeni me një pecetë të lagët dhe lëreni të rritet në një vend të ngrohtë për 1-1.5 orë, derisa të dyfishojë vëllimin. Kjo fazë është thelbësore për teksturën e kulaçit.
**6. Përgatitja e Mbushjes**
Ndërsa brumi ngrihet, përzieni djathin e grirë me gjalpin e shkrirë dhe ajkën shtesë. Kjo përzierje do të përdoret për të aromizuar brendësinë e kulaçit.
**7. Formimi i Kulaçit**
Pasi brumi të jetë ngritur, shtypeni lehtë për të nxjerrë ajrin. Hapeni me rrulon në një drejtkëndësh me trashësi rreth 1 cm. Shpërndani përzierjen e djathit në mënyrë të barabartë mbi sipërfaqen e brumit. Rrotullojeni brumin me kujdes nga ana e gjatë, duke formuar një cilindër. Mbyllni skajet dhe vendoseni në një tavë me letër pjekjeje.
**8. Ngritja e Dytë**
Mbulojeni kulaçin dhe lëreni të rritet edhe për 30-40 minuta. Ky pushim i dytë është i rëndësishëm për të siguruar një kulaç të butë dhe të lehët.
**9. Lajësja dhe Zbukurimi**
Përpara se ta vendosni në furrë, lajeni kulaçin me përzierjen e vezës së rrahur me qumësht. Kjo do t’i japë një ngjyrë të artë të bukur. Nëse dëshironi, spërkatni me susam ose fara luledielli.
**10. Pjekja**
Piqeni në furrë të parangrohur në 180°C për 35-40 minuta, derisa kulaçi të marrë një ngjyrë të artë dhe të tingëllojë bosh kur e trokitni në bazë. Hiqeni nga furra dhe lëreni të ftohet mbi një rrjetë para se ta pritni.
## Servirja
Kulaçi me ajkë shërbehet idealisht i ngrohtë, kur aroma e ajkës dhe djathit është në kulmin e saj. Mund të vihet në pjata me gjalpë të freskët, mjaltë ose marmelatë. Është perfekt për mëngjes, për meze me çaj të ngrohtë, ose si shoqërues për supat dhe gatimët e dimrit.
## Variacionet Tradicionale
**Versioni i Thjeshtë**
Disa familje preferojnë ta përgatitën pa djathë, duke u fokusuar vetëm në aromën e ajkës dhe duke e bërë më të ëmbël.
**Versioni me Arra**
Në disa rajone shtohen edhe arra të grira në mbushje për një teksturë më interesante.
**Versioni me Uvë të Thatë**
Për festa speciale, shtohen edhe uvë të thatë të zier në përzierjen e djathit për një shije më komplekse.
## Këshilla për Sukses
**Temperatura e Saktë**
Qumështi duhet të jetë i ngrohtë por jo i nxehtë (rreth 37-40°C). Temperatura shumë e lartë vret majën.
**Koha e Ngritjes**
Mos nxitoni procesin e ngritjes. Brumi ka nevojë për kohë për të zhvilluar shijen dhe teksturën e duhur.
**Testimi i Gatimit**
Për të kontrolluar nëse kulaçi është pjekur plotësisht, futni një shkop druri në qendër. Nëse del i pastër, kulaçi është gati.
**Ruajtja**
Ruhet në temperaturë dhome të mbështjellë në letër alumini për 3-4 ditë. Mund të ngrohet lehtë në furrë para servirjes.
## Historia dhe Tradita
Përdorimi i ajkës në brumëra është një traditë që vjen nga koha e Perandorisë Osmane, kur erëzat orientale filluan të integrohen në kuzhinën shqiptare. Ajka u bë veçanërisht e popullarizuar në gatimët e dimrit dhe festave, duke simbolizuar ngrohtësinë dhe shpirtin festiv.
Kulaçi me ajkë ka qenë gjithmonë pjesë e festave të dimrit në Shqipëri. Përgatitja e tij ishte një aktivitet familjar ku të gjithë merrnin pjesë – nga më të vegjlit që ndihmonin me formimin, te të rriturit që kujdeseshin për pjekjen e përsosur.
## Vlerat Ushqyese (për porcion)
**Kalori:** 295 kcal
**Proteinë:** 11 g
**Karbohidrate:** 38 g
**Yndyrë:** 11 g
**Fibra:** 2 g
**Kalcium:** 180 mg