Shapkati i Lazaratit: Trashëgimi Kulinare Shqiptare

Lazarati është një fshat i vogël në jug të Shqipërisë që fsheh një thesar kulinar të çmuar – Shapkatin, një lakror tradicional që përgatitet me miell misri dhe lakra të egra. Kjo recetë autentike ka kaluar brez pas brezi, duke u ruajtur në amvisat e këtij fshati si një trashëgimi e çmuar e kuzhinës shqiptare.

Shapkati nuk është thjesht një pjatë ushqimi – është një përvoj kulinare që të transporton në traditën dhe kulturën e rajonit. Bërë me produkte të freskëta lokale, duke përfshirë qumësht të freskët, gjalpë shtëpiak dhe lakra të mbledhura nga fushat përreth, çdo copë Shapkati tregon një histori të dashurisë për tokën dhe traditën.

Çfarë është Shapkati?

Shapkati është një lloj lakrori i bërë me miell misri dhe lakra të egra, spinaq ose presh. Ndryshe nga lakrorët tradicionalë me petë, Shapkati ka një teksturë unike që vjen nga përdorimi i miellit të misrit. Sipërfaqja e tij e artë dhe krokante fsheh një brendësi të butë dhe të lagësht plot shije.

Në Lazarat, çdo familje ka versionin e saj të Shapkatit, por të gjitha ndajnë përbërësit bazë dhe dashurinë për këtë recetë tradicionale. Është një pjatë që gatuhet veçanërisht në dimër, kur lakrat e egra janë në sezonin e tyre më të mirë.

Përbërësit (për 6-8 persona)

Për Brumin:

• 400 g miell misri (të imët)
• 4 vezë të mëdha
• 300 ml qumësht i plotë
• 100 ml vaj ulliri ekstra i virgjër
• 100 g djathë i bardhë i thërmuar (opsionale)
• 1 lugë çaji pluhur pjekës
• 1 lugë çaji kripë

Për Mbushjen:

• 500 g lakra të egra (ose spinaq/presh)
• 1 qepë e madhe e grirë
• 2 thelpinj hudhër të grirë
• 2 lugë gjelle vaj ulliri
• 1 lugë çaji erëza të përziera (rigon, majdanoz)
• Kripë dhe piper sipas shijes

Për Sipërfaqen:

• 50 g gjalpë i tretur

Përgatitja Hap-Pas-Hapi

1. Përgatitja e Lakrave

Filloni duke i larë lakrat e egra shumë mirë nën ujë të rrjedhshëm të ftohtë. Lakrat e egra mund të kenë dhe, kështu që shpëlajini të paktën 3-4 herë, duke ndryshuar ujin çdo herë. Pritini në copa të vogla. Në një tenxhere të madhe, sillni ujë në valë dhe përvëlojini lakrat për 3-4 minuta derisa të zbardhen. Kullojini dhe shtypini mirë që të heqin ujin në tepërt.

Këshillë: Nëse lakrat e egra nuk gjenden, mund të përdorni spinaq të freskët ose presh të prerë imët. Secili i jep Shapkatit një shije të ndryshme por po aq të shijshme.

2. Kaurdisja e Lakrave

Në një tigan të madh, ngrohni vajin e ullirit dhe kaurdisni qepën e grirë për 5 minuta derisa të bëhet transparente. Shtoni hudhrat dhe kaurdisni për 1 minutë tjetër. Shtoni lakrat e kulluara dhe erëzat. Përziejini mirë dhe kaurdisini për 5-7 minuta në zjarr mesatar derisa të gjithë lëngu të avullojë. Kriposini dhe piperoni sipas shijes. Hiqeni nga zjarri dhe lëreni të ftohet plotësisht.

3. Përgatitja e Brumit

Në një tas të madh, rrahni vezët me një rrahëse elektrike për 2 minuta derisa të bëhen të shkumëzuara. Shtoni qumështin, vajin e ullirit dhe kripën. Përziejini mirë. Shtoni gradualisht miellin e misrit dhe pluhurin pjekës, duke përzier vazhdimisht me një spatulë. Brumi duhet të jetë i lëngshëm por jo shumë – ngjashëm me brumin e pancakeve. Nëse përdorni djathë, shtojeni tani dhe përziejeni mirë.

4. Mbushja e Tepsisë

Ngrohni furrën në 180°C. Lyeni një tepsi 30×40 cm me gjalpë dhe pudroseni lehtë me miell misri. Derdhni gjysmën e brumit në fund të tepsisë dhe shpërndajeni njëtrajtshëm. Shpërndani lakrat e ftohura mbi brumë, duke lënë një anë 2 cm përreth. Derdhni brumin e mbetur mbi lakra dhe shpërndajeni me kujdes me një spatulë që të mbulojë plotësisht mbushjen.

5. Pjekja

Spërkatni sipërfaqen me gjalpë të tretur. Piqeni në nivelin e mesëm të furrës për 35-40 minuta, ose derisa sipërfaqja të marrë një ngjyrë të artë të bukur dhe Shapkati të jetë pjekur në qendër. Për të testuar gatishmërinë, futni një shkop druri në qendër – duhet të dalë i pastër. Lëreni të ftohet në tepsi për 10 minuta para se ta prisni.

Servirja

Shapkati serviret i ngrohtë ose në temperaturë dhome, i prerë në katrorë ose drejtkëndësha. Tradicionalisht shoqërohet me dhallë të freskët shtëpiak – aciditeti i dhallës balacon në mënyrë perfekte pasurtinë e Shapkatit. Gjithashtu mund të shoqërohet me kos natyral, sallatë domate dhe kastravec, ose turshi të ndryshëm.

Në Lazarat, Shapkati shpesh serviret si një vakt i plotë dreke, por është gjithashtu perfekt për mëngjes të vo në ose si meze për darkë.

Variacionet Tradicionale

• Me presh: Zëvendësoni lakrat me 3-4 preshë të prerë dhe të kaurdisur
• Me spinaq: Përdorni spinaq të freskët për një shije më të butë
• Me djathë të bardhë: Shtoni më shumë djathë në brumë për pasurtësi ekstra
• Me erëza: Shtoni spec djegës për një prekje pikante

Këshilla për Sukses

• Lakrat duhet të jenë plotësisht të ftohura para se t’i shtoni në brumë
• Mos e mbipiqni – sipërfaqja duhet të jetë e artë, jo e errët
• Ruhet për 3 ditë në frigorifer në një enë të mbyllur
• Mund të ringrohet në furrë për të rikthyer krokantësinë
• Mund të ngrihet për deri në 2 muaj

Historia e Shapkatit

Në Lazarat, Shapkati është më shumë se një pjatë ushqimi – është një simbol i identitetit lokal. Përgat itur për shekuj me të njëjtën dashuri dhe kujdes, kjo recetë ka mbijetuar modernizimin e kuzhinës dhe vazhdon të jetë një pjesë e rëndësishme e tryezës familjare. Çdo copë Shapkati mban brenda saj historinë e një tradite që vazhdon të jetojë.

Vlerat Ushqyese (për porcion)

Kalori: 320 | Proteinë: 12g | Karbohidrate: 38g | Yndyrë: 14g | Fibra: 5g | Hekur: 25% e normës ditore | Vitamina A: 45%